BEZMİÂLEM VALİDE SULTAN
II. Mahmud'un eşi, ince ruhlu ve duygulu bir anne olan Bezmiâlem Valide Sultan 1825 yılında İstanbul'da çıkan çiçek salgınında bir ay içinde 13 yaşındaki oğlu Şehzade Abdülhamid'i (20 Nisan 1825), kızları Fatma Sultan (23 Mayıs 1825) ile Münire Sultanı (23 Mayıs 1825) kaybetmişti. Aynı salgında çiçek hastalığına yakalanan iki yaşındaki oğlu Şehzade Abdülmecid ise hastalığı yenerek hayatta kalmayı başarmıştır. Oğlu Şehzade Abdülmecid tahta çıkınca Valide Sultan unvanını almıştır (30 Haziran 1839). Dört torunu; V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed Reşad, VI. Mehmed Vahideddin padişah olarak hüküm sürmüşlerdir.
Son dönem Osmanlı sarayının en saygıdeğer valide sultanı olan Bezmiâlem Valide Sultan, 17 yaşında tahta çıkan Sultan Abdülmecid'e gerektiğinde devlet işlerinde yardımcı olurdu. Şefkatli ve cömert bir kişiliğe sahipti. kendisine tahsis edilen Valide Sultanlık maaşını ve diğer gelirlerini yoksullar için hayır işlerine harcardı. Özellikle İstanbul'da; camiler, namazgâhlar (açık hava camileri), çeşmeler, okullar ve bir de hastane yaptırmıştır. Hayır eserlerinin en önemlisi olan Gureba-yı Müslimin Hastanesi'ni bir çiçek salgınının ardından yaptırmasının temelinde, üç evladını bir çiçek salgınında bu hastalıktan kaybetmiş olmanın acısı yatmaktadır.
Bezmiâlem Valide Sultan'ın yaptırıp veya ihya ettirerek miras bıraktığı hayır eserleri
Camiler: Gureba-yı Müslimin Hastanesi Camisi; Dolmabahçe Camisi.
Yaptırdığı çeşmeler: Valide Çeşmesi (Maçka-Beşiktaş); Silivrikapı Uzun Yusuf Mahallesi Bezmiâlem Çeşmesi; Sultanahmet Üçler Çeşmesi; Topkapı Bezmiâlem Çeşmesi; Gureba-yı Müslimin Hastanesi Çeşmesi; Tarabya Bezmiâlem Çeşmesi; Alibeyköyü Bezmiâlem Çeşmesi
Onartıp ihya ettiği çeşmeler: Beşiktaş Cihannüma Mahallesi Bezmiâlem Çeşmesi; Silivrikapı Abdullah Ağa-Bezmiâlem Çeşmesi; Kasımpaşa Bezmiâlem Çeşmesi; Topkapı Çukurçeşme.
Sebiller: Medine Bezmiâlem Sebili ( iki ayrı yerde) ve Kerbelâ Bezmiâlem Sebili.
Okullar: Dârülmaârif (Valide Mektebi); Yeşil Mektep; Bezmiâlem Sıbyan Mektebi.
Hastaneler: Gureba-yı Müslimin Hastanesi/Vakıf Gureba Hastanesi; Mekke'de Gureba-yı Müslimin Hastanesi (yarım kalan inşaatı Sultan Abdülmecid tarafından tamamlanmıştır).
Dârülmaârif 'e (Valide Mektebi) vakfettiği kütüphanede bulunan; Kur'ân-ı Kerim, din, tasavvuf, tarih, astronomi, astroloji, tıp, dilbilim kitapları, divanlar, lügatler ve çeşitli mecmualar, Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi'ndedir.
Bezmiâlem Valide Sultan, yoksulların tedavisi ve eğitimi yanında ilme de önem verir, zekâtını medrese talebelerine dağıtırdı. Ramazan aylarında padişahın davet ettiği ulemanın katılımı ile yapılan Huzur Derslerine dinleyici olarak katılır, Kur'ân-ı Kerim âyetlerinin tefsir edildiği bu dersler bittiğinde ulemaya ihsanlarda bulunurdu. Oğlu Sultan Abdülmecid'e yazdığı mektuplarda ve vakfettiği kitaplarda çeşitli mühürler kullanmıştır. En tanınmış mühründe şu ifade yer almaktadır:
Muhabbetten Muhammed oldu hâsıl
Muhammed'siz muhabbetten ne hâsıl
Zuhûrundan Bezmiâlem oldu vâsıl
Valide Sultanlık makamının mühründe; “Devletlü İsmetlü Valide Sultan Aliyyü'ş-şân Hazretleri 1255 [1839]" ibaresi bulunmaktadır. Ayrıca 1256 [1840] tarihli bir vakıf mührü ile “Hayy Hakk" [Allah'ın sıfatlarından, ebedi ve canlı olduğunu ifade eder] zâti mührünü kullanmıştır.
2 Mayıs 1853 günü Beşiktaş Sarayı'nda vefat eden Bezmiâlem Valide Sultan, İstanbul- Çemberlitaş'ta bulunan eşi Sultan ll. Mahmud Türbesi'nde medfundur.
