Çocuğumu bir çocuk psikiyatristine götürmektense oyun terapisine ya da ergoterapiye (duyu terapisine) mi götürmeliyim? Çocuğum ne zaman hangi terapiye gitmeli?
Çocuk gelişimi ve terapileri konusunda, ebeveynlerin hangi terapinin çocuğu için en uygun olduğunu bilmesi zordur. Günümüzde maalesef terapi çeşitliliğinin artması ve bu alandaki ticari kaygılar, yanlış yönlendirilmelere de sebep olabiliyor. Çocuğunuz için doğru terapiyi seçmek, bir uzmanın profesyonel değerlendirmesiyle (bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı) başlamalıdır. Bazen çocuğunuza yardımcı olsun diye aldığınız bir terapi yöntemi çocuğunuza zarar da verebilir. Öncelikle şunu hemen hatırlatmakta fayda var; bir çocuk ve ergen için psikolojik/psikiyatrik ve gelişimsel tanı koyma yetkisi çocuk ve ergen psikiyatristine aittir. Örneğin eskiden pedagog denen şu an çocuk gelişim uzmanı olarak isimlendirilen uzmanlar, dil terapistleri, psikologlar, ergoterapist gibi uzmanların tanı koyma yetkileri yoktur. Bu uzmanların çocuk psikiyatri uzmanlarının yönlendirmesi doğrultusunda iş birliği içinde çalışmaları gerekmektedir. Doğru değerlendirilen, doğru tanı konan bir çocuk ancak doğru tedavi yöntemine yönlendirilebilir.
Birçok ebeveyn, çocuklarını çocuk psikiyatristine götürmekten çekinir; bunun altında yatan toplumsal önyargılar ve damgalanma korkusu olabilir. Çocuğunu bir psikiyatriste götürmek, genellikle ciddi bir sorun olduğunun işareti olarak algılanır ve bu nedenle birçok aile doğrudan alternatif terapilere yönelmeyi daha güvenli bulur. Oyun terapisi, ergoterapi, dil terapisi, kum terapisi, sanat terapisi, bilişsel davranışçı terapi, göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme terapisi (EMDR), diyalektik davranışçı terapi vs. gibi seçenekler daha masum görünse de yanlış bir yönlendirme, doğru tanının konulmasını geciktirebilir ve çocuğun ihtiyacı olan müdahalenin ertelenmesine neden olabilir.
Örneğin çocukluk çağı nörogelişimsel bozukluklarından olan otizm erken tanı almadığında ve doğru tedavi yöntemlerine yönlendirilmediğinde sonuçlar genelde ciddi olmaktadır. Çünkü otizm tanısı ancak bir çocuk ve ergen psikiyatristinin değerlendirilmesiyle konması mümkündür ve erken doğru tedavi ile ancak yüz güldürücü sonuçlar alınmaktadır. Örneğin otizm tanısı alan ancak tanı konmamış bir çocuk bireysel özel eğitim yerine sadece duyu terapisi veya konuşma terapisi veya oyun terapisi alırsa asıl alması gereken tedaviden mahrum kalmakta prognozu kötü seyredebilmektedir. Ya da davranış sorunlarıyla seyreden dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan bir çocuk gene çocuk psikiyatristi tarafından değerlendirilmeden doğrudan oyun terapisi gibi bir terapiye gittiğinde yine tedavi süreci eksik kalabilmekte ve uğranılan zarar büyük olabilmektedir. Geriye dönüp bakıldığında bir sürü zaman ve para kaybı olmaktadır. Çocuk için hangi terapi yöntemi uygun hangisi uygun değil bu konuda karar verecek kişi çocuk psikiyatristi uzmanıdır. Diğer terapi uzmanlarının da bu çocuklar doğrudan kendilerine başvurduğunda hemen bir çocuk psikiyatri uzmanına yönlendirmeleri, birlikte iletişime geçerek iş birliği içinde hareket etmeleri gerekmektedir.
Her terapi modeli her çocuk için uygun olmayabilir. Çocuk psikiyatristi uzmanı, bir çocuğun zihinsel ve duygusal durumunu en kapsamlı şekilde değerlendirebilen uzmandır ve çocuğun hangi terapiden fayda sağlayacağını belirlemede önemli bir rol oynar. Bu terapi yöntemlerine kabaca bakarsak;
- Oyun terapisi: Genellikle 3-12 yaş arası çocuklarda duygusal ve davranışsal sorunların çözülmesine yardımcı olur.
- Ergoterapi (duyu/uğraş terapisi): Duyusal işleme sorunları olan çocuklar, fiziksel ya da motor becerileri geliştirmek için bu terapiden faydalanabilir.
- Dil terapisi: Konuşma ve dil gelişimi gecikmiş çocuklar için uygundur.
- Fizyoterapi: Fiziksel gelişimde gerilik ya da motor beceri sorunları yaşayan çocuklar için uygundur.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Anksiyete, depresyon, travma sonrası stres gibi psikolojik sorunların çözümüne yardımcı olur.
- EMDR: Travma ve duygusal rahatsızlıkların işlenmesi için özel bir terapidir.
- Grup terapisi: Sosyal beceri geliştirmek ve grup içinde duygu paylaşımını öğrenmek için faydalıdır.
Bir çocuk psikiyatristi uzmanı, öncelikle çocuğunuzun genel gelişim düzeyini ve ihtiyaçlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeli, bu değerlendirme sonucunda, gerekirse oyun terapisi, ergoterapi veya başka bir terapiye yönlendirme yapabilmektedir. Ancak doğrudan bu terapilere başvurmak, çocuğun asıl ihtiyaç duyduğu desteği geciktirebilir. Bu nedenle çocuğunuz için en doğru adım, başlangıçta bir çocuk psikiyatristi uzmanından kapsamlı bir değerlendirme almak, onun yönlendirmesine göre hareket etmek olacaktır.
Aileler, bazen yanlış terapi merkezlerine başvurarak hem zaman hem de para kaybı yaşayabiliyor. En önemlisi, çocukluk çağındaki bazı rahatsızlıkların erken teşhis ve müdahale ile tedavi edilebilmesi mümkünken, yanlış yönlendirmeler bu süreci olumsuz etkileyebiliyor. Yanlış yerlerde vakit kaybeden aileler, tedavi edici müdahaleleri geciktirerek geri dönüşü olmayan sonuçlarla karşılaşabilirler. Bu nedenle, çocuğun gelişimi ve ihtiyaçlarına uygun bir değerlendirme yapılması, doğru tedavi yönteminin seçilmesi açısından son derece önemlidir.
